Wat is de ketenregeling? Welke uitzonderingen zijn er in de culturele en creatieve sector?
Een danser gaat bij hetzelfde gezelschap het vijfde seizoen in, elk seizoen met een nieuw tijdelijk contract. In de regel is een vierde tijdelijk contract automatisch een vast contract. In de podiumkunsten geldt dat niet voor alle functies. Zo’n omslag naar een vast contract gaat automatisch. Er wordt niets voor ondertekend en niemand hoeft dat vast te stellen: het volgt uit de wet, en soms uit wat de cao erover afspreekt. Een werkgever kan daardoor een vast contract hebben zonder dat te weten, en een werknemer kan meer zekerheid hebben dan verwacht.
In dit artikel lees je wanneer opvolgende tijdelijke contracten overgaan in een contract voor onbepaalde tijd, welke routes een cao heeft om daarvan af te wijken, welke functies in toneel, dans en bij de orkesten bij ministeriële regeling zijn aangewezen, en wat er op dit punt verandert door de Wet meer zekerheid flexwerkers.
In het kort
- Volgen tijdelijke contracten elkaar op, dan ontstaat er op een bepaald moment automatisch een vast contract.
- De grens ligt bij een vierde tijdelijk contract, of bij contracten die samen langer duren dan drie jaar.
- Een pauze doorbreekt de keten pas als hij langer duurt dan zes maanden, en die grens gaat naar drie jaar.
- Een cao kan van de ketenregeling afwijken, maar alleen op de manieren die de wet zelf toestaat.
- De route waarlangs cao-partijen zelf meer contracten en een langere keten konden afspreken, verdwijnt.
- Voor een aantal functies in toneel, dans en bij de orkesten is bij ministeriële regeling bepaald dat tijdelijk werk bij het vak hoort.
- Of een uitzondering voor jou geldt, hangt af van de functie in het contract en van wat je eigen cao daarover regelt.
Wanneer wordt een tijdelijk contract een vast contract?
Een medewerker begint met een jaarcontract, krijgt daarna een tweede en vervolgens een derde. Komt daar een vierde bij, dan is dat vierde contract automatisch een vast contract. Dat is de eerste van twee grenzen. De tweede is de duur. Duren de contracten samen langer dan drie jaar, dan ontstaat er een vast contract, ook bij minder dan vier contracten.
Contracten tellen alleen als één keten zolang de pauze ertussen niet langer duurt dan zes maanden. Is de pauze langer, dan begint het tellen opnieuw. In beide gevallen ontstaat het vaste contract van rechtswege: het volgt rechtstreeks uit de wet en er is geen aparte afspraak voor nodig.
De regeling schrijft voor wanneer een contract vast wordt, niet dat er een volgend contract moét komen. Loopt het derde contract af en volgt er geen vierde, dan eindigt de arbeidsovereenkomst op de einddatum.
Let op
Een enkel tijdelijk contract eindigt op de afgesproken datum, ongeacht de duur. Een contract van vijf jaar is en wordt dus geen vast contract. De ketenregeling gaat over contracten die elkaar opvolgen en niet over de lengte van één contract.
Wat verandert er door de Wet meer zekerheid flexwerkers?
Een technicus werkt twee seizoenen op tijdelijke contracten, is daarna een jaar weg en komt terug. Nu begint de keten nog opnieuw. Straks niet meer. De pauze die de keten doorbreekt, wordt namelijk veel langer. Nu is meer dan zes maanden genoeg, straks moet er meer dan drie jaar tussen twee contracten zitten. Het aantal van vier contracten en de periode van drie jaar blijven staan.
Daarnaast kunnen cao-partijen niet langer zelf afspreken dat er meer tijdelijke contracten mogen worden gesloten of dat de keten langer mag duren. Die mogelijkheid verdwijnt uit de wet.
Wanneer deze wijzigingen ingaan, lees je in ons artikel Wet meer zekerheid flexwerkers: wat verandert er voor flexibel werk?
Mag een cao van de ketenregeling afwijken?
De grenzen van vier contracten en drie jaar staan in de wet. Een cao kan daar van afwijken, maar alleen op de manieren die de wet zelf noemt. Voor deze sector zijn er drie van belang.
De eerste is de algemene afwijking. Cao-partijen kunnen afspreken dat er meer tijdelijke contracten mogen worden gesloten en dat de keten langer mag duren, als de aard van de bedrijfsvoering dat noodzakelijk maakt voor bepaalde functies. Deze route verdwijnt met de Wet meer zekerheid flexwerkers.
De tweede loopt via een ministeriële regeling. Daarin staan functies waarvoor de ketenregeling helemaal buiten toepassing kan worden verklaard.
De derde geldt bij werk dat maar een deel van het jaar beschikbaar is. Voor functies die ten hoogste negen maanden per jaar kunnen worden uitgeoefend, kan een cao afspreken dat een pauze van meer dan drie maanden de keten al doorbreekt.
In alle drie de gevallen doet de wet niet meer dan ruimte geven aan cao-partijen. Pas als zij daar in de cao iets over afspreken, bestaat de uitzondering. Staat er niets over in je cao, dan geldt de wettelijke regeling.
Hoe kom je erachter wat jouw cao afspreekt?
Iemand heeft een derde tijdelijk contract en wil weten of een vierde opnieuw tijdelijk kan zijn. Dan is de cao de plek om te kijken.
Afspraken over de ketenregeling staan in de cao zelf, meestal in het artikel over arbeidsovereenkomsten. Welke cao voor jou geldt, staat in ons artikel Welke cao geldt voor jou? Wie de betrokken partijen zijn en waar je de tekst vindt, staat onder meer op onze cao-kaart.
Let daarbij op de looptijd van de cao. Een cao herhaalt soms alleen de wettelijke regel. Verandert de wet daarna, dan geldt de nieuwe wet, ook al staat het oude getal nog in de cao.
Voor welke functies geldt de uitzondering via de ministeriële regeling?
Een acteur kan jarenlang op tijdelijke contracten werken zonder dat er een vast contract ontstaat. Dat komt doordat de wet voor bepaalde functies een uitzondering toestaat, en doordat een ministeriële regeling aanwijst om welke functies het gaat.
In de Regeling ketenbepaling bijzondere functies en hogere vergoeding kantonrechter staat voor welke functies de ketenregeling buiten toepassing kan worden verklaard. Voor deze sector gaat het om twee groepen.
De eerste zijn de artistieke functies, de artistieke steunfuncties en de productie- of voorstellingsgebonden functies in de podiumkunstensectoren toneel en dans. De regeling noemt die drie categorieën, en de cao vult in welke functies eronder vallen.
De tweede is de remplaçant in dienst bij de orkesten.
De regeling wijst deze functies alleen aan. Wat er voor zo’n aangewezen functie geldt, staat in de cao: die kan de ketenregeling volledig buiten toepassing laten, of er eigen grenzen voor stellen.
Naar onze inschatting blijft deze route bestaan na de Wet meer zekerheid flexwerkers. De wet schaft de uitzondering niet af, maar zegt ook niet wat er daarna mee gebeurt.
Kunnen er in één organisatie twee regels gelden?
In een dansgezelschap komen heel verschillende functies voor: dansers en repetitoren, maar ook een boekhouder en iemand op de marketing. Voor de ketenregeling vallen die functies niet onder dezelfde regels, en dat verschil zit niet in de werkgever maar in de functie.
De cao Toneel en Dans maakt gebruik van de ministeriële regeling. Voor de artistieke functies, de artistieke steunfuncties en de productie- of voorstellingsgebonden functies gelden volgens de cao andere grenzen: er ontstaat een contract voor onbepaalde tijd als er meer dan 15 tijdelijke contracten zijn gesloten, of als die contracten samen langer duren dan 48 maanden. Pas na een pauze van meer dan 3 maanden begint de keten opnieuw.
Welke functies dat precies zijn, staat in de cao zelf, van acteur en danser tot inspiciënt, souffleur en tourneebegeleider. Die lijst is veel langer dan deze paar voorbeelden, dus kijk hem na voordat je ervan uitgaat dat een functie er niet op staat.
Voor alle andere functies bij dezelfde werkgever geldt de wettelijke regeling, zonder afwijking. Bij een boekhouder of een marketingmedewerker is een vierde tijdelijk contract dus wel een vast contract.
Wil je weten welke van de twee geldt, kijk dan eerst welke functie in het contract staat en zoek die op in de lijst.
Deze aantallen en de functielijst komen uit de cao Toneel en Dans, geldig tot en met 31 december 2026. Komt er een nieuwe cao, dan kunnen ze veranderen.
Wat geldt er voor remplaçanten bij een orkest?
Een musicus valt bij een orkest in voor een vaste kracht, productie na productie, jaar na jaar.
Een remplaçant valt binnen de functies die bij ministeriële regeling zijn aangewezen. De cao Remplacanten Nederlandse Orkesten maakt daarvan gebruik en laat de ketenregeling volledig buiten toepassing. Er ontstaat dus geen contract voor onbepaalde tijd, hoeveel contracten er ook op elkaar volgen. De arbeidsvoorwaarden zelf staan wel in die cao.
Deze uitzondering komt uit de cao Remplacanten Nederlandse Orkesten, geldig tot en met 31 december 2026. Komt er een nieuwe cao, dan kan dit veranderen.
Is een transitievergoeding verplicht als een tijdelijk contract niet wordt verlengd?
Een jaarcontract loopt af en de werkgever verlengt het niet. Dan bestaat er voor de werknemer recht op een transitievergoeding. Er geldt geen minimumduur, dus ook een contract van een paar maanden telt mee. De vergoeding wordt berekend over de tijd dat het contract heeft geduurd.
Beslissend is wie het contract niet voortzet. Laat de werkgever het aflopen, dan is de vergoeding verschuldigd. Wijst de werknemer een aangeboden verlenging af, dan niet. Daarnaast gelden enkele uitzonderingen, bijvoorbeeld rond de AOW-leeftijd.
Dat is vooral van belang bij functies waarvoor de ketenregeling buiten toepassing is verklaard. Er ontstaat dan weliswaar nooit een vast contract, maar bij het einde van een contract kan er wel recht op een transitievergoeding zijn ontstaan.
Hoe hoog de vergoeding is, staat op rijksoverheid.nl.
Wat gebeurt er als er toch een vierde contract komt?
Een werkgever wil een medewerker nog één seizoen inzetten en biedt een vierde tijdelijk contract aan. Die overeenkomst is daarmee een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd geworden. De tekst van het contract verandert daar niets aan: ook al staat er “voor bepaalde tijd” boven. Het is toch een vast contract geworden.
De ruimte om van de ketenregeling af te wijken loopt uitsluitend via de cao, en alleen op de drie manieren die de wet toestaat. Wat werkgever en werknemer daarnaast onderling mogen afspreken als er een cao geldt, staat in ons artikel Standaard-cao en minimum-cao: wat mag je afspreken?
Voor de werkgever heeft de contractvorm ook gevolgen voor de WW-premie. Welke premie geldt en welke percentages daarbij horen, staat bij de Belastingdienst.
Dit artikel volgt Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek, versie 1 juli 2026, en de Regeling ketenbepaling bijzondere functies en hogere vergoeding kantonrechter, versie 1 juli 2023. Wijzigt een van beide, dan leggen we dit artikel daar opnieuw naast.
Houd jij de contracten bij?
Welke functies in jouw organisatie onder de aangewezen functies vallen, en het hoeveelste contract een medewerker inmiddels heeft: dat moet iemand bijhouden. Bij contracten per productie of per seizoen loopt die telling snel op, en de wet zegt niets over hoe je dat organiseert.
In digiPACCT wisselen zakelijk leiders, HR-adviseurs en directeur-bestuurders uit hoe zij dat aanpakken. digiPACCT organiseert ook kennissessies.
