Afwijken van de cao: wat mag wel en wat niet?
Valt jouw werk onder een cao? Dan is het belangrijk om te weten wat voor soort cao je hebt. Er zijn twee typen: de minimum-cao en de standaard-cao. Het verschil bepaalt of je wel of niet mag afwijken van de afspraken in de cao.
Welke cao geldt voor jou?
Heb je de cao gevonden? Kijk dan op onze cao-kaart voor de culturele en creatieve sector of het een minimum-cao of standaard-cao is. Klik op de naam van de cao voor meer informatie.
Wat is een minimum-cao?
Bij een minimum-cao mag je alleen betere afspraken maken dan in de cao staat, geen slechtere:
- De cao geeft de minimale arbeidsvoorwaarden
- Slechtere afspraken dan in de cao zijn niet toegestaan
- Betere afspraken in het voordeel van de werknemer zijn wel toegestaan
Een voorbeeld uit de praktijk: de cao Kunsteducatie is sinds 2019 een minimum-cao. In de cao staat: “Je mag alleen afwijken als het beter is voor de werknemer. Slechtere afspraken dan in de cao zijn niet geldig”. Stel dat de cao voor jouw schaal en functie een minimumsalaris van €2.500 per maand garandeert. Je mag dan wel €2.800 afspreken, maar niet €2.300.
Let op!
Maak je voor meerdere werknemers betere afspraken dan de cao? Betrek dan de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging hierbij.
Wat is een standaard-cao?
Bij een standaard-cao liggen de afspraken vast:
- Je moet je aan de cao houden
- Je mag niet afwijken, ook niet als dat beter zou zijn voor de werknemer
- De arbeidsvoorwaarden zijn voor iedereen gelijk
Het doel van een standaard-cao is om gelijke arbeidsvoorwaarden te garanderen, oneerlijke concurrentie op arbeidsvoorwaarden te voorkomen en rechtszekerheid en rust in de hele sector te creëren.
Uitzondering: sommige standaard-cao’s geven expliciet aan op welke punten je wél mag afwijken. Dit staat dan duidelijk in de tekst van de cao vermeld. Lees de cao daarom altijd goed door.
Een voorbeeld uit de praktijk: de cao Gemeenten is een standaard-cao. In artikel 1.5 staat: “Afwijken van bepalingen in deze cao is niet toegestaan, tenzij in de cao anders is bepaald.”
Wat als je toch afwijkt van een cao?
Afspraken die in strijd zijn met een cao zijn ongeldig. Dit staat in de Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst. Dit betekent: als je afspraken maakt die niet mogen volgens de cao, dan tellen die afspraken niet. In plaats daarvan gelden automatisch de regels uit de cao.
Heb je nog vragen?
Twijfel je of jouw afspraken passen bij de cao? Onze AI-chat kan je op weg helpen. Of neem contact op met je vakbond of beroepsorganisatie voor advies over jouw specifieke situatie.
Veelgestelde vragen
Hieronder vind je antwoorden op de meest gestelde vragen over minimum-cao’s en standaard-cao’s.
Ja, een cao kan van standaard naar minimum veranderen, of andersom. Dit gebeurt bij cao-onderhandelingen tussen werkgevers en vakbonden. De cao Kunsteducatie was bijvoorbeeld tot 2019 een standaard-cao en is daarna een minimum-cao geworden.
Nee. Ook al is het een minimum-cao, een werknemer kan niet zelf instemmen met slechtere voorwaarden dan in de cao staat. De cao beschermt werknemers ook tegen zichzelf. Slechtere afspraken zijn automatisch nietig.
Nee. Bij een standaard-cao mag je alleen afwijken als dit expliciet in de cao zelf staat toegestaan. Ook de ondernemingsraad kan hier geen toestemming voor geven. Dit geldt ook voor onderwerpen die nog niet in de cao zijn geregeld. Je mag dan geen eigen afspraken maken die afwijken van het standaard karakter van de cao.