Wat zijn de rechten en plichten bij een jaarurennorm?
In de culturele en creatieve sector is het werk vaak niet gelijkmatig over het jaar verdeeld. Een druk voorstellingsseizoen, een stille zomer, pieken rond een festival of een tentoonstelling. Om dat op te vangen werken sommige organisaties met een jaarurennorm. In dit artikel lees je wat een jaarurennorm is, welke rechten en plichten erbij horen, wat het betekent voor de WW-premie, en wat er verandert door de Wet meer zekerheid flexwerkers.
In het kort
Bij een jaarurennorm werk je een vast aantal uren over het hele jaar, flexibel verdeeld, maar met elke maand hetzelfde salaris. Aan het einde van het jaar wordt afgerekend: minuren komen meestal voor rekening van je werkgever, plusuren worden uitbetaald of omgezet in verlof. Een jaarurennorm kan bijna alleen als je cao dat toestaat. Controleer daarom altijd wat daarover in jouw cao staat, en houd je uren goed bij.
Wat is een jaarurennorm?
Bij een jaarurennorm spreek je geen vast aantal uren per week af, maar een vast aantal uren over een heel jaar. Dat jaar heet de referteperiode en hoeft geen kalenderjaar te zijn; het kan bijvoorbeeld ook een theater- of cursusseizoen zijn. Binnen dat jaar kunnen je uren flexibel worden verdeeld: in drukke maanden werk je meer, in rustige maanden minder.
Het belangrijkste kenmerk: je salaris blijft elke maand gelijk. Je werkgever betaalt je een vast bedrag per maand, gebaseerd op het gemiddelde over het jaar, ook al wisselt het aantal uren dat je feitelijk werkt. Zo heb jij inkomenszekerheid, terwijl je werkgever je flexibel kan inzetten. De jaarurennorm wordt ook wel jaarurensystematiek, jaarurenovereenkomst of plus-minsysteem genoemd.
De uren worden meestal vastgelegd in een jaarrooster, dat vooraf wordt opgesteld. Hoeveel je werktijden per week of maand mogen afwijken, is vaak in de cao begrensd.
Waarom hangt de jaarurennorm samen met de cao?
Een jaarurennorm kan niet zomaar individueel worden afgesproken. Dat komt door de Wet minimumloon: normaal moet je loon per gewerkte periode worden uitbetaald, en een afrekening over een langere periode van maximaal een jaar mag alleen als dat bij cao of publiekrechtelijke regeling is geregeld. In de praktijk betekent dit dat een jaarurennorm meestal alleen mogelijk is als de cao hem toestaat.
Controleer dus altijd de cao die op jouw werk van toepassing is. Vaak staan daarin afspraken over het totale aantal uren, over het rooster, en over hoe met plus- en minuren wordt omgegaan. Individuele afspraken die daarvan afwijken zijn dan doorgaans niet toegestaan. Via onze cao-kaart vind je welke cao geldt en welke regels erbij horen.
Plus- en minuren: hoe zit dat?
Omdat je uren over het jaar schommelen, ontstaan er plus- en minuren ten opzichte van je gemiddelde. Aan het einde van de referteperiode moet daarmee worden afgerekend.
Minuren komen in beginsel voor rekening van de werkgever
Heb je aan het einde van het jaar minder uren gewerkt dan afgesproken, dan is dat in principe het risico van de werkgever. Want die is verantwoordelijk voor voldoende werkaanbod. Die uren worden dan kwijtgescholden. Alleen als de minuren zijn ontstaan op jouw uitdrukkelijke verzoek, bijvoorbeeld door onbetaald verlof, of door een oorzaak die redelijkerwijs voor jouw rekening komt, kan er in overleg worden verrekend.
Minuren mogen niet doorschuiven naar volgend jaar
Dit is een belangrijk punt. Openstaande minuren mogen niet worden meegenomen naar de volgende referteperiode om ze daar in te halen. Dat zou namelijk betekenen dat je uren over meer dan een jaar worden uitgesmeerd, en dat is niet toegestaan.
Plusuren worden uitbetaald of gecompenseerd
Heb je aan het einde van de referteperiode meer uren gewerkt, dan worden ze uitbetaald, of je krijgt er verlof voor terug, afhankelijk van de cao.
Let op!
Je werkgever is verplicht een deugdelijke registratie van de arbeids- en rusttijden te voeren, zodat controle mogelijk is. Voor jou is die registratie belangrijk bewijs. Loopt het aantal plus- of minuren op, ga daar dan op tijd samen over in gesprek in plaats van pas aan het eind van het jaar.
Heeft een jaarurennorm invloed op de WW-premie?
Ja, en hier zit een belangrijke voorwaarde. Sinds de Wet arbeidsmarkt in balans betaalt de werkgever een lage of een hoge WW-premie, afhankelijk van het soort contract. In beginsel geldt de lage premie voor vaste contracten en de hoge premie voor onder meer oproepcontracten. Voor jou is dit vooral van belang omdat het meespeelt in hoe zeker je contract is; de lage premie hoort bij de meer zekere contractvormen.
Voor een jaarurennorm geldt in beginsel de lage WW-premie, mits aan twee voorwaarden is voldaan: er is een gemiddeld aantal uren per jaar afgesproken, en het loon wordt gelijkmatig over dat jaar uitbetaald.
De grens ligt bij dat jaar. Wordt het gemiddelde berekend over een periode die langer is dan een jaar, dan geldt het niet meer als jaarurennorm maar als oproepovereenkomst, en dan is de hoge premie van toepassing. Dit is ook precies de reden dat minuren niet mogen doorschuiven: zodra dat gebeurt, loopt de afrekenperiode over meer dan een jaar, en verandert de aard van het contract.
Wat verandert er door de Wet meer zekerheid flexwerkers?
De jaarurennorm blijft bestaan, maar er komt één eis bij. De Wet meer zekerheid flexwerkers schaft het oproepcontract af en vervangt het door het basiscontract. Een jaarurennorm is iets anders dan een basiscontract: binnen een basiscontract is een jaarurennorm niet mogelijk, en een jaarurennorm blijft juist bestaan in een gewone arbeidsovereenkomst. Meer over het basiscontract lees je in ons artikel over de Wet meer zekerheid flexwerkers.
Wat verandert, is dat er voortaan per kwartaal een bepaalde mate van roosterzekerheid en niet-beschikbaarheid moet worden afgesproken. De wetgever wil daarmee voorkomen dat je met een deeltijdcontract op jaarbasis feitelijk het hele jaar fulltime beschikbaar moet zijn. Dit is een open norm: de wet schrijft niet precies voor hoe die roosterzekerheid eruitziet, maar laat het aan sociale partners om dat per cao in te vullen. Denk aan een percentage, of aan het vooraf laten opgeven van dagen waarop je niet beschikbaar hoeft te zijn.
Voor onze sector is dat een logische aanvulling, want het maakt de jaarurennorm voorspelbaarder zonder de flexibiliteit weg te nemen die de sector er juist voor gebruikt.
De jaarurennorm in de culturele en creatieve sector
De jaarurennorm is landelijk in een flink aantal cao’s mogelijk gemaakt, maar wordt lang niet overal even intensief gebruikt. In onze sector werken onder meer de cao Kunsteducatie, de cao Nederlandse Orkesten en de cao Nederlandse Podia met een vorm van jaarurensystematiek. Ook branches als de openbare bibliotheken en de poppodia zijn ermee aan de slag gegaan.
Werk je met een jaarurennorm, dan is een goede urenregistratie ook in jouw belang. De ervaringen bij organisaties die de systematiek hebben ingevoerd, laten zien dat een betrouwbaar registratiesysteem en duidelijke communicatie het verschil maken. Zonder goede registratie wordt het aan het einde van het jaar namelijk lastig om je plus- en minuren zuiver af te rekenen, en juist dat raakt jou direct.
Recente cao’s spelen ook in op de praktijk. Zo regelt de cao Poppodia en -Festivals dat je tijdens ziekte geen plus- of minuren opbouwt, en vereenvoudigt die cao de administratie van het systeem.
Wat als je organisatie de jaarurennorm wil invoeren?
Wil je werkgever de jaarurensystematiek invoeren, dan sta je daar niet machteloos tegenover. Het invoeren op zichzelf is niet zonder meer instemmingsplichtig, maar zodra het gaat om het vaststellen of wijzigen van de werktijdenregeling, heeft de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging instemmingsrecht. Een uitzondering geldt als de cao die regeling al uitputtend regelt. Werk je met een jaarurennorm, dan loont het dus om te weten wat je OR of PvT hierover heeft afgesproken.
Waar kun je terecht met vragen?
Heb je een vraag over de jaarurennorm in jouw eigen situatie of cao? Voor persoonlijk advies kun je terecht bij je vakbond of beroepsvereniging, je brancheorganisatie, of een eigen juridisch adviseur. Onze kennisbank geeft algemene uitleg en helpt je op weg, maar geeft geen advies over individuele gevallen. Wel kan onze slimme AI-chat je op weg helpen met een antwoord.
