Hoe zit het met de controles op zzp-inhuur in 2026?

De Belastingdienst kent twee soorten boetes, en het verschil is hier belangrijk.

Een verzuimboete krijg je als iets formeel niet klopt, bijvoorbeeld een aangifte die te laat of onjuist is. De Belastingdienst hoeft je dan geen opzet te verwijten. Een vergrijpboete is zwaarder en kan alleen worden opgelegd als er sprake is van opzet of grove schuld. Bij een vermoeden van opzet kan de Belastingdienst verder gaan dan alleen het opleggen van een boete, want dan is ook strafrechtelijke vervolging mogelijk.

Het Handhavingsplan arbeidsrelaties 2026 maakt daarbij onderscheid naar het kalenderjaar waarin de belastingschuld is ontstaan, en niet naar het jaar waarin je die correctie krijgt.

Over 2025 legt de Belastingdienst voor een onjuiste kwalificatie van een arbeidsrelatie helemaal geen boetes op, dus ook geen vergrijpboetes. Over 2026 legt hij geen verzuimboetes op, maar gelden voor vergrijpboetes wel de normale regels. Het kabinet vindt die vergrijpboete belangrijk, omdat opzet of grove schuld onbestraft laten volgens het plan “zeer onwenselijk” is voor de belastingmoraal.

Deze verzachtingen zijn tijdelijk. Volgens het Handhavingsplan vervallen ze per 1 januari 2027. Vanaf die datum hoort de beoordeling van arbeidsrelaties weer bij de gewone handhaving.

Tot 1 januari 2025 gold het handhavingsmoratorium. In die periode gaf de Belastingdienst bij schijnzelfstandigheid eerst een aanwijzing, en werd er alleen nageheven bij kwaadwillendheid of vanaf het moment van die aanwijzing. Dat moratorium is per 1 januari 2025 opgeheven.

Sindsdien kan de Belastingdienst weer met terugwerkende kracht naheffen, maar niet onbeperkt. De Belastingdienst schrijft op de pagina Arbeidsrelaties en handhaving door de Belastingdienst: “We kunnen sinds 1 januari 2025 ook weer met terugwerkende kracht naheffen. Maar nooit verder terug dan 1 januari 2025.”

Die datum ligt vast en schuift niet mee met de kalender. De wet geeft de Belastingdienst vijf jaar de tijd om loonheffingen na te heffen. Die termijn begint aan het einde van het kalenderjaar waarin de belastingschuld is ontstaan (artikel 20, derde lid, Algemene wet inzake rijksbelastingen). Omdat 1 januari 2025 het vroegste startpunt blijft, is de periode voorlopig korter. In 2026 gaat het dus in de praktijk over de jaren 2025 en 2026.

De Belastingdienst gebruikt hier zelf het woord ingroeimodel, als kopje boven deze passage in het Handhavingsplan. Er staat dat er tot 2030 “nog wel sprake” is van een ingroeimodel. De Belastingdienst houdt rekening met het eerdere moratorium en gaat niet verder terug dan 1 januari 2025. Pas in 2030 kan hij weer tot vijf jaar terug. Kom je de term ingroeimodel tegen, dan gaat het dus over deze termijn en niet over een soepeler beoordeling. Let ook op het verschil in looptijd: het ingroeimodel loopt door tot 2030, terwijl de andere verzachtingen al eerder vervallen.

Het Handhavingsplan is er duidelijk over dat opdrachtgever en opdrachtnemer samen verantwoordelijk zijn voor de juiste kwalificatie van een arbeidsrelatie. De Belastingdienst schrijft dat een van de doelen van het vooroverleg is dat partijen zich realiseren dat zij daarvoor “als eerste verantwoordelijk zijn”.

Dat betekent niet dat de gevolgen gelijk verdeeld zijn. De handhaving richt zich volgens het plan primair op de loonheffingen bij opdrachtgevers, dus de naheffingsaanslag komt bij jou terecht en niet bij de zzp’er. De naheffingsaanslag loonheffingen komt dus bij jou terecht en niet bij de zzp’er.

Er is ook een kant die de zzp’er raakt. Blijkt achteraf dat iemand feitelijk in loondienst werkte, dan kloppen de ondernemersfaciliteiten in zijn of haar aangifte inkomstenbelasting niet meer: de zelfstandigenaftrek, de mkb-winstvrijstelling en de investeringsaftrek. Bij de inkomstenbelasting geldt de grens van 1 januari 2025 niet, want die grens hoort bij de loonheffingen en voor opdrachtnemers is nooit een handhavingsmoratorium ingesteld. Het Handhavingsplan zegt er wel bij dat de Belastingdienst de beoordeling bij de opdrachtnemer “zoveel mogelijk” richt op de meest recente openstaande aangifte en tijdvakken. Een garantie dat oudere jaren buiten schot blijven is dat niet.

In de praktijk stel jij als opdrachtgever meestal voor in welke vorm het werk wordt aangeboden. Het onderwerp komt daardoor meestal ook van de opdrachtgever. Kom je er samen niet uit, dan kun je de arbeidsrelatie samen aan de Belastingdienst voorleggen; de opdrachtnemer ondertekent zo’n gezamenlijk verzoek mee.

In 2026 begint de Belastingdienst in beginsel met een bedrijfsbezoek. Dat is een gesprek over de manier waarop je met zzp’ers werkt. Welk werk doen zij, hoe loopt de aansturing, en doen zij ander werk dan je eigen medewerkers? De Belastingdienst kan vragen om overeenkomsten, facturen en een toelichting op je werkwijze. Bij zo’n bezoek geven loonheffingenspecialisten volgens het Handhavingsplan ook uitleg en voorlichting, met als doel je te ondersteunen bij het beoordelen van arbeidsrelaties.

Een eerste contact hoeft geen bezoek te zijn. Uit een signaal kan ook een telefoontje of een vragenbrief volgen, om in te schatten hoe groot het risico is dat er te weinig loonheffingen zijn betaald.

Geeft dat aanleiding tot verder onderzoek, dan kan een boekenonderzoek volgen. Daaruit kunnen een correctieverplichting en een naheffingsaanslag loonheffingen voortkomen.

Op één punt is 2026 juist strenger dan 2025. Bij opdrachtgevers koos de Belastingdienst in 2025 bij een boekenonderzoek in beginsel voor het meest recente aangiftetijdvak. Dat uitgangspunt is per 2026 vervallen, dus een boekenonderzoek kan een langere periode beslaan dan alleen de laatste aangifte. Hoe de Belastingdienst dat aanpakt, staat in de Handleiding bedrijfsbezoeken Arbeidsrelaties 2026.

De Belastingdienst kijkt per opdracht naar wat er is afgesproken en hoe er feitelijk is gewerkt. Wat je daarover per opdracht hebt vastgelegd, is dus wat je kunt laten zien. Denk aan het beoogde resultaat, de manier van aansturen, de vrijheid die de zzp’er heeft in werkwijze en werktijden, en de vraag of vervanging mogelijk is. Je kunt daarnaast de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie invullen en de uitkomst bewaren, of de keuzehulp van de Rijksoverheid gebruiken. Die geven een indicatie en geen goedkeuring, en de Belastingdienst is er niet aan gebonden. Het zijn manieren om je afweging te onderbouwen, niet de enige.

De Belastingdienst schrijft dat een onjuiste kwalificatie in alle branches en sectoren voorkomt, en richt de handhaving daarom in beginsel niet op specifieke doelgroepen. Een kleine sector valt dus niet vanzelf buiten beeld.

Voor een organisatie die per productie of per seizoen werkt, botst een controle op een praktisch punt. De Belastingdienst kijkt per kalenderjaar of per aangiftetijdvak, terwijl jouw administratie per productie is ingericht. Een seizoen loopt door twee boekjaren heen, en de gegevens over één productie zitten verspreid over de productieplanning, de contractenmap en de boekhouding. Doordat een boekenonderzoek sinds 2026 verder terug kan gaan dan het laatste tijdvak, kan zo’n onderzoek meerdere producties tegelijk raken.

Daar komen drie dingen bij die in de culturele en creatieve sector vaker spelen dan elders.

• Je werkt met veel korte opdrachten. Een dossier per opdracht is dan bewerkelijk, terwijl juist bij korte opdrachten achteraf moeilijk te reconstrueren is hoe de samenwerking liep.
• De mensen zijn na afloop weg. Een productieleider die twee seizoenen verder is, of een freelancer die inmiddels elders werkt, kun je niet meer vragen hoe de aansturing liep. Je bent dan aangewezen op wat je hebt vastgelegd.
• De rekening komt op een ander budget. Een productie is afgesloten en afgerekend voordat een controle plaatsvindt. Een correctie over een eerder jaar komt terecht op het budget van nu, en niet op het projectbudget waarin de kosten oorspronkelijk zaten.

Huur je in via een bureau of tussenpersoon, dan is dat geen manier om het risico te verplaatsen. De Belastingdienst signaleert dat opdrachtgevers het risico wel op die manier proberen te verplaatsen, en werkt er sinds 2025 aan om de hele keten of driehoek in beeld te krijgen. Bij een bedrijfsbezoek komen dus dezelfde vragen terug, ongeacht wie de factuur stuurt, en heb je hetzelfde dossier per opdracht nodig.

Je kunt de Belastingdienst vooraf om een standpunt vragen over een concrete arbeidsrelatie. Dat heet vooroverleg. Bij een volledig verzoek neemt de Belastingdienst ook echt een standpunt in. Wat je daarvoor moet aanleveren, en wat je er wel en niet mee opschiet, staat in Vooroverleg met de Belastingdienst: wat is het?

Of je een naheffingsaanslag loonheffingen mag doorbelasten aan de zzp’er, en welk deel wel en welk deel niet, staat in Naheffing loonheffingen: wat mag je verhalen op de zzp’er?

Er komt een nieuw rechtsvermoeden voor werkenden met een laag uurtarief. Dat vermoeden gaat over het bestaan van een arbeidsovereenkomst en werkt tussen jou en de werkende, bij de rechter. Het verandert niets aan de manier waarop de Belastingdienst een arbeidsrelatie beoordeelt. Wanneer het ingaat, wat het betekent voor je inhuur en om welk tarief het gaat, staat in Zzp’ers inhuren in de culturele en creatieve sector.

• Kijk per opdracht of je het werk door een zzp’er kunt laten doen, en bespreek dat met degene die je inhuurt.
• Leg je afweging per opdracht kort vast, op het moment zelf.
• Zorg dat je per kalenderjaar bij elkaar kunt zoeken wat er per productie is afgesproken.
• Twijfel je over een specifieke opdracht, vraag dan vooroverleg aan, eventueel samen met de opdrachtnemer.