Poen, prestige of plezier: de takeaways

In drie avonden werd er in het Pakhuis Zwijger gepraat over Fair Practice in de culturele en creatieve sector. In samenwerking met Kunsten ’92, COP en Pakhuis de Zwijger werd er in september gefocust op de werkenden en freelancers, in oktober op de werk- en opdrachtgevers en de laatste avond in december bracht beide perspectieven bij elkaar. Je kunt alle avonden terugkijken, zie hieronder de links.

18 september – focus op werkenden en freelancers – takeaways

• Breed draagvlak voor fair pay, maar ook frustratie over de traagheid en vrijblijvendheid van de uitvoering
• Freelancers dragen de last van het systeem, maar tonen ook veerkracht en initiatief
• Er is behoefte aan duidelijkheid, handhaving en financieel realisme, mooie woorden zijn niet genoeg
• Samenwerking en solidariteit worden als sleutel gezien, maar vereisen betere structuur en mandaat
• De oproep aan beleid en instellingen is ethisch én praktisch: kies voor kwaliteit boven kwantiteit, en maak eerlijke betaling de norm, niet de uitzondering
• Men verwacht van belangenbehartigers meer slagkracht en zichtbaarheid in de praktijk, niet alleen beleidsmatige inzet

23 oktoberfest- focus op werk- en opdrachtgevers

• De wil is aanwezig, maar de middelen en kaders ontbreken: Werkgevers en beleidsmakers onderschrijven het belang van fair pay, maar ervaren structurele beperkingen (budget, regelgeving, tempo)
• Er is behoefte aan vertrouwen, duidelijkheid en samenwerking, zowel tussen instellingen onderling als tussen sector en overheid. Er is vermoeidheid over controle en versnippering
• Fair pay wordt gezien als onderdeel van bredere fair practice: niet alleen loon, maar ook waardering, solidariteit, duurzaamheid en transparantie
• De sector wil gezamenlijk optrekken. Zowel werkgevers als werkenden zien dat alleen collectieve actie echte verandering kan brengen – via convenanten, netwerken en gedeelde normen
• Van bewustwording naar implementatie

20 november 2025 – beide perspectieven bij elkaar – takeaways

• Waar meer mensen zijn dan werk, ontstaat spanning die het makkelijk maakt om mensen voor weinig geld en onder slechte voorwaarden te laten werken. Dit raakt ook aan grensoverschrijdend gedrag in de sector.
• Kunst houdt de samenleving een spiegel voor, wat kan schuren. Bij politieke bemoeienis met subsidievoorwaarden kan dit onder druk komen te staan (voorbeeld: pogingen in de jaren negentig om Nederlandse symfonieorkesten te verplichten 7% Nederlandse muziek te programmeren)
• De culturele sector is qua fragmentatie en diversiteit niet uitzonderlijk vergeleken met andere sectoren, zoals onderwijs, waar werkgevers- en werknemersorganisaties met vergelijkbare uitdagingen kampen.
• Ook werd er een advies uitgeroepen: minder redeneren vanuit de eigen belangen van de sector, meer vanuit een gezamenlijk toekomstbeeld (bijvoorbeeld 2040) over de waarde van cultuur voor individu en samenleving
• Solidariteit binnen de sector wordt als lastig ervaren: er is overeenstemming dat het een belangrijk onderwerp is, maar minder duidelijkheid over waar het concreet misgaat en wie daarvoor verantwoordelijk is. Ketentafels worden genoemd als plek waar dit per sector wordt uitgezocht.
• Een kwart van de zzp’ers in de sector is aangesloten bij een vakbond of beroepsorganisatie. Door meer te verenigen krijg je als werkende een sterkere onderhandelingspositie. Ook werk- en opdrachtgevers zijn onderling versnipperd, wat het voeren van eenduidige gesprekken over tarieven lastig maakt.
• Concrete acties die we op korte termijn kunnen aanpakken: verminderen van versnippering tussen partijen, vergroten van bewustzijn en bewustwording bij het publiek over eerlijke prijzen voor cultuur een beeldmateriaal
• Voor die lange termijn is het goed om te kijken naar een wensbeeld voor 2040 en vanuit daar terugredeneren. Wat hebben we nodig om dit wensbeeld te behalen?