Loondienst én zzp: hoe zit het met je pensioen?

Het Nederlandse pensioenstelsel bestaat uit drie pijlers.

• De eerste pijler is de AOW. Iedereen die in Nederland woont of werkt bouwt AOW op. Dat is het basispensioen van de overheid, dat ingaat op de AOW-leeftijd.
• De tweede pijler is het pensioen via je werkgever. Als je in loondienst werkt, kan je werkgever een pensioenregeling hebben. Let op: dit is niet vanzelfsprekend. Kleine werkgevers zonder cao hebben vaak geen pensioenregeling, of een beperkte regeling. Werkt je werkgever wel onder een cao met een pensioenfonds, dan bouw je automatisch pensioen op zolang je in dienst bent.
• De derde pijler is het pensioen dat je zelf regelt, buiten je werkgever om. Denk aan sparen via een lijfrente of een bankspaarrekening. Dit is fiscaal aantrekkelijk: de premie die je betaalt is aftrekbaar van je inkomen, tot een bepaald maximum.

Als hybride werker bouw je over je gewerkte uren in loondienst pensioen op als je werkgever een pensioenregeling heeft. Over je zzp-inkomen bouw je niets op via een pensioenfonds, tenzij je dat zelf regelt.

Dat kan in de praktijk betekenen dat je een zogenaamd ‘pensioengat’ opbouwt, tenzij je dat actief aanvult via de derde pijler. Hoe groter het aandeel zzp in je inkomen, hoe groter dat gat.

Op mijnpensioenoverzicht.nl zie je een overzicht van je opgebouwde AOW en pensioen via werkgevers. Het pensioen dat je zelf als zzp’er hebt opgebouwd staat er niet op, tenzij je deelneemt aan een verplichte pensioenregeling.

Wanneer je een arbeidsovereenkomst beëindigt, stopt je opbouw bij het pensioenfonds van je werkgever. Het al opgebouwde pensioen blijft gewoon staan. Je kunt het niet meenemen of uitbetalen, maar het wordt later alsnog uitbetaald als je de pensioenleeftijd bereikt. Je ziet het terug op mijnpensioenoverzicht.nl.

Heb je via meerdere kleine aanstellingen verspreid kleine bedragen opgebouwd bij verschillende fondsen? Dan gelden er speciale regels. Kleine pensioenen kunnen worden overgedragen aan je huidige pensioenfonds, blijven staan tot je pensioenleeftijd, of in sommige gevallen in één keer worden uitbetaald. Welke optie van toepassing is, hangt af van de hoogte van het bedrag en wanneer het is opgebouwd. Lees de regels voor kleine pensioenen op de website van de Rijksoverheid.nl.
Had je werkgever geen pensioenregeling, dan heb je niets opgebouwd. Er is dan ook niets om voort te zetten.

Ben je gestopt met een baan in loondienst en ga je verder als zzp’er? Als je werkgever een pensioenregeling had, kun je soms vrijwillig blijven deelnemen aan dat pensioenfonds. Je betaalt dan zelf de premie, maar je blijft pensioen opbouwen in de tweede pijler. Dat kan aantrekkelijk zijn, zeker als de arbeidsvoorwaarden van het fonds gunstig zijn.
De mogelijkheid en voorwaarden verschillen per fonds. Een paar fondsen die actief zijn in de culturele sector:

• PFZW (dans, theater, kunst, welzijn): vrijwillige voortzetting mogelijk, maximaal 10 jaar, aanvragen binnen 3 jaar na je laatste werkdag. Let op: de online rekenhulp is tijdelijk niet beschikbaar vanwege de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. Meer informatie bij PFZW.
• PNO Media (creatieve sector, media): meer informatie bij PNO Media.
• PGB (grafimedia): meer informatie bij PGB.
• ABP (overheid en onderwijs): meer informatie bij ABP.

Dit zijn voorbeelden. Welk fonds voor jou relevant is, hangt af van de sector waar je in loondienst werkt of hebt gewerkt. Check bij je eigen pensioenfonds wat de mogelijkheden zijn.

Vrijwillige voortzetting is alleen mogelijk als je eerder als werknemer pensioen hebt opgebouwd bij een fonds. Ben je direct als zzp’er gestart, of heb je nooit in loondienst gewerkt bij een werkgever met een pensioenregeling, dan is er niets om voort te zetten.
Dit is een veelvoorkomende situatie in de culturele sector. Veel makers en uitvoerend kunstenaars werken al vroeg in hun loopbaan als zzp’er, soms gecombineerd met kleine tijdelijke aanstellingen. PFZW startte eerder een pilot waarbij zzp’ers zich ook zonder voorafgaand dienstverband konden aansluiten, maar die pilot werd in 2021 gestaakt.
Pensioenfondsen kunnen zich op basis van het Besluit experiment pensioenregeling zelfstandigen vrijwillig openstellen voor zzp’ers zonder voorafgaand dienstverband. Ze zijn daar niet toe verplicht, en in de praktijk hebben de pensioenfondsen in de culturele sector daar tot nu toe geen gebruik van gemaakt. Een belangrijke drempel: bedrijfstakpensioenfondsen mogen zzp’ers alleen actief aanschrijven als die eerder al deelnemer bij hen waren. Voor wie nooit bij een fonds heeft gezeten, is alleen vrijwillige aansluiting mogelijk, maar dan moet het fonds wel zelf besluiten dat aan te bieden.

In maart 2024 bracht de Stichting van de Arbeid, het overlegorgaan van werkgevers en vakbonden, een advies uit aan de minister. Zij vragen om structurele wetgeving die pensioenfondsen de mogelijkheid geeft alle zzp’ers in een sector te bereiken, ook zonder arbeidsverleden. Of en wanneer die wetgeving er komt, is nog niet bekend.

Herken jij jezelf in bovenstaande situatie? Dan ben je voorlopig aangewezen op de derde pijler: zelf sparen via lijfrente of banksparen.

Werk je als zzp’er structureel voor dezelfde opdrachtgever, onder vergelijkbare omstandigheden als werknemers? Dan loop je het risico dat de Belastingdienst je werk aanmerkt als loondienst. Vanaf 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst hier actief op. Lees meer over dit onderwerp op onze themapagina ‘Zelfstandig of niet‘?

Als dat gebeurt, moet je werkgever alsnog pensioenpremies afdragen over de periode die je hebt gewerkt. Wat dit in de praktijk voor jou betekent, hangt af van de pensioenregeling van de opdrachtgever en de afspraken die worden gemaakt. Dit is een punt om goed in de gaten te houden, zeker als je als hybride werker bij dezelfde opdrachtgever zowel in loondienst als als zzp’er werkt.

Voor het deel van je inkomen waarvoor je geen pensioenopbouw via een werkgever hebt, kun je zelf sparen via de derde pijler. Dat is fiscaal aantrekkelijk: je betaalt minder inkomstenbelasting over het bedrag dat je inlegt, zolang je binnen de jaarruimte blijft.

Heb je in voorgaande jaren jaarruimte onbenut gelaten? Dan kun je dat inhalen via de reserveringsruimte, tot 10 jaar terug.
Je hoeft niet te kiezen voor één aanpak. Veel mensen combineren meerdere vormen van pensioensparen, afhankelijk van hun inkomen en wensen.
Had je vóór 2023 een Fiscale Oudedagsreserve (FOR) opgebouwd? De FOR is per 1 januari 2023 afgeschaft: nieuwe opbouw is niet meer mogelijk. Een bestaande reserve kun je omzetten naar een lijfrente of bankspaarproduct, of laten staan als belaste post op je balans. Meer informatie vind je op kvk.nl.

Binnen de derde pijler zijn lijfrente en banksparen de twee meest gebruikte opties.

Bij een lijfrente sluit je een contract met een verzekeraar of beleggingsinstelling. Later krijg je een periodieke uitkering. Je legt het beheer uit handen.

Bij banksparen zet je geld op een geblokkeerde spaar- of beleggingsrekening. Je hebt meer inzicht in je saldo en je bent flexibeler in hoeveel je inlegt. Bij wisselend inkomen is banksparen voor veel mensen aantrekkelijker, omdat je in goede jaren meer kunt inleggen en in magere jaren minder.

Beide opties vallen fiscaal onder hetzelfde regime: premies zijn aftrekbaar, uitkeringen later belast in box 1.

Overleg met een financieel adviseur welke vorm het beste past bij jouw situatie.

Als zzp’er ben je zelf verantwoordelijk voor je pensioenopbouw. Dat betekent dat je dit moet meenemen in je uurtarief. Bereken hoeveel je per jaar opzij wilt zetten voor later, en verwerk dat als kostenpost in je tarief. Zie ook het artikel ‘eerlijk tarief berekenen’.

Via de regeling Nu voor Later biedt Platform ACCT financiële ondersteuning bij het opbouwen van een pensioenvoorziening. Bekijk de voorwaarden en mogelijkheden op de pagina Regel je pensioen.