Je opdracht wordt geannuleerd: wat zijn je rechten als zzp’er?

De wet is hier vrij duidelijk: een opdrachtgever mag een overeenkomst van opdracht in beginsel op elk moment opzeggen (artikel 7:408 lid 1 BW). Dat klinkt misschien alarmerend, maar het betekent niet dat je met lege handen staat. In de meeste gevallen heb je recht op een (gedeeltelijke) betaling.

Hoeveel je precies krijgt, hangt af van het type opdracht.

Je werkt voor een vast honorarium

Bij veel opdrachten in de culturele sector spreek je een vast bedrag af dat je ontvangt na afronding van de opdracht of na afloop van een bepaalde periode. Denk aan een optreden, een theatervoorstelling, het ontwerpen van een affiche of het geven van een workshop.

Als je opdrachtgever zo’n opdracht tussentijds annuleert, heb je recht op een redelijk deel van het afgesproken honorarium:

“Indien de overeenkomst eindigt voordat de opdracht is volbracht of de tijd waarvoor zij is verleend, is verstreken, en de verschuldigdheid van loon afhankelijk is van de volbrenging of van het verstrijken van die tijd, heeft de opdrachtnemer recht op een naar redelijkheid vast te stellen deel van het loon.”
— Artikel 7:411 lid 1 BW

Bij het bepalen van dat bedrag wordt gekeken naar:

• het werk dat je al hebt gedaan;
• het voordeel dat de opdrachtgever daarvan heeft, en;
• de reden waarom de opdracht is geannuleerd.

Wanneer heb je recht op het volledige honorarium?

In sommige gevallen hoeft het niet bij een deel te blijven. De wet bepaalt dat je het volledige bedrag kunt krijgen als de annulering aan de opdrachtgever is toe te rekenen én volledige betaling redelijk is:

“De opdrachtnemer heeft slechts recht op het volle loon, indien het einde van de overeenkomst aan de opdrachtgever is toe te rekenen en de betaling van het volle loon, gelet op alle omstandigheden van het geval, redelijk is. Op het bedrag van het loon worden de besparingen die voor de opdrachtnemer uit de voortijdige beëindiging voortvloeien, in mindering gebracht.”
— Artikel 7:411 lid 2 BW

Wel worden je besparingen van het bedrag afgetrokken, zoals kosten die je niet meer hoeft te maken doordat de opdracht niet doorgaat, zoals reiskosten of materiaalkosten.

In sommige gevallen moet de opdrachtgever zelfs het volledige honorarium betalen, ook al wordt de opdracht niet afgemaakt.

“In het in lid 1 bedoelde geval heeft de opdrachtnemer slechts recht op het volle loon, indien het einde van de overeenkomst aan de opdrachtgever is toe te rekenen en de betaling van het volle loon, gelet op alle omstandigheden van het geval, redelijk is. Op het bedrag van het loon worden de besparingen die voor de opdrachtnemer uit de voortijdige beëindiging voortvloeien, in mindering gebracht.*
– Artikel 7:411 lid 2 BW

Dit komt erop neer dat als de opdrachtgever zelf besluit om de opdracht te stoppen, en het redelijk is om het volledige bedrag te betalen, dat ook moet gebeuren. Wel worden de kosten die de opdrachtnemer bespaart doordat de opdracht niet doorgaat (zoals materiaalkosten) van het bedrag afgetrokken.

Je werkt op uurbasis

Bij langlopende opdrachten op basis van een uurtarief — denk aan een freelance productieleider die maandenlang wordt ingehuurd door een gezelschap — gelden andere spelregels. Je opdrachtgever kan niet van de ene op de andere dag stoppen. Op grond van de redelijkheid en billijkheid moet er een redelijke opzegtermijn in acht worden genomen.

Hoe lang die opzegtermijn moet zijn, hangt af van de situatie. Vuistregel: hoe langer je al voor de opdrachtgever werkt, hoe langer de opzegtermijn hoort te zijn. Houdt je opdrachtgever zich daar niet aan, dan kun je een vergoeding eisen ter hoogte van het bedrag dat je tijdens die opzegtermijn zou hebben verdiend — als het moet via de rechter

Ja, en dat is ook aan te raden. De regels in de wet over de overeenkomst van opdracht zijn grotendeels van *regelend recht*. Dat betekent dat de wet geldt als er niets anders is afgesproken, maar dat opdrachtgever en opdrachtnemer in hun contract andere afspraken mogen maken.

Even uitgelegd: regelend recht. Het verschil met ‘dwingend recht’ is dat je van dwingend recht nooit mag afwijken (denk aan het minimumloon). Bij regelend recht mag je wel andere afspraken maken, zolang beide partijen het daarmee eens zijn.

Maak duidelijke afspraken vóórdat de opdracht begint. Dat scheelt veel gedoe achteraf. Denk aan:

• Een opzegtermijn: spreek af hoeveel tijd er minimaal zit tussen het opzeggen en het daadwerkelijk stoppen van de opdracht. Bijvoorbeeld: bij een opdracht die langer dan drie maanden duurt, geldt een opzegtermijn van één maand.
• Een annuleringsregeling met gestaffeld percentage: hoe korter van tevoren wordt geannuleerd, hoe hoger het percentage van het honorarium dat betaald moet worden. Bijvoorbeeld:
  • Annulering meer dan 4 weken van tevoren: 25% van het honorarium
  • Annulering 2 tot 4 weken van tevoren: 50% van het honorarium
  • Annulering minder dan 2 weken van tevoren: 75% van het honorarium
  • Annulering minder dan 48 uur van tevoren: 100% van het honorarium
• Een beroep op overmacht: spreek af wat er gebeurt als de opdracht niet doorgaat door omstandigheden waar niemand iets aan kan doen, zoals een calamiteit of een overheidsmaatregel.
• Gebruik een goede voorbeeldovereenkomst: het is verstandig om aan te sluiten bij een voorbeeldovereenkomst of set algemene voorwaarden van een branchevereniging of beroepsorganisatie. Hierin zijn vaak al goede afspraken opgenomen over opzegging en annulering. Bekende voorbeelden in de culturele sector zijn:
  • De Landelijke Algemene Voorwaarden Kunstopdrachten
  • Fair pay-instrumenten die beschikbaar zijn via fairPACCT

Op de website van Platform ACCT vind je een overzicht van relevante hulpmiddelen en tools.