Een veerkrachtige sector begint bij inzicht
Om inzicht te krijgen in de toekomstbestendigheid van de arbeidsmarkt in de culturele en creatieve sector begint heeft Platform ACCT kennis- en dienstencentrum CAOP een nulmeting laten uitvoeren naar inkomenszekerheid, inzetbaarheid en informatievoorziening van werkenden en werkverstrekkers. Deze meting is een vertrekpunt voor beleidsontwikkeling en vernieuwing en onderbouwt feitelijk wat velen in de sector al aanvoelden: werkenden tonen veel inzet en veerkracht, maar stuiten structureel op knelpunten in inkomenspositie, duurzame inzetbaarheid en toegang tot betrouwbare informatie. De uitkomsten van dit onderzoek maken zichtbaar waar verbetering nodig is én waar initiatieven als WerktuigPPO, Oog voor Impuls, fairPACCT en digiPACCT al het verschil maken. Ze geven richting aan vervolgacties en nodigen uit tot samenwerking met betrokkenen in de sector.
Lees in dit artikel meer over de belangrijkste bevindingen van de nulmeting en lopende en toekomstige inspanningen van Platform ACCT. Ook kun je de samenvatting van de nulmeting downloaden en nalezen.
Financiële toekomst
Steeds meer zzp’ers in de culturele en creatieve sector denken actief na over hun financiële toekomst. Uit de nulmeting van Platform ACCT blijkt dat 81% zich bezighoudt met arbeidsongeschiktheid en 91% met pensioenopbouw. Een derde van de getroffen voorzieningen kwam mede tot stand via het ondersteuningsprogramma Oog voor Impuls. Ook opdracht- en werkgevers maken gebruik van de regelingen: 27% van de opdrachtgevers die een zzp’er in loondienst nam, deed dat via Zekere Zaak. De ervaringen zijn overwegend positief.
Tegelijkertijd heeft één op de vijf werkenden nog geen enkele voorziening getroffen, vaak door financiële beperkingen. Vooral starters en zzp’ers met lage tarieven hebben moeite om iets te regelen. Spaargeld is het meest gebruikte vangnet, 28% is aangesloten bij een broodfonds en 14% heeft een AOV.
De bekendheid van Oog voor Impuls blijft beperkt: slechts 35% van de werkenden en 10% van de opdrachtgevers kent het programma. Met gerichte communicatie en samenwerking kan de inkomenszekerheid in de sector verder worden versterkt.
Fair pay
Om je te kunnen verzekeren van inkomen op latere leeftijd of bij ziekte, heb je wel een inkomen nodig dat dit kan dragen. Daarom is ook het thema van fair pay onderzocht, een onderwerp waar het programma fairPACCT aan werkt. Het valt op dat zzp’ers in onze sector de eigen financiële situatie vaker als slecht of matig beoordelen (24%) dan in andere sectoren (14%). Voor alle zzp’ers geldt dat hun financiële buffer beperkt is. Dit geeft aan dat de positie nog nimmer behoorlijk kwetsbaar is.
De gehanteerde tarieven die het onderzoek registreert, komen gemiddeld op zo’n € 60,- bruto. Echter, gecorrigeerd voor het niet betaalde structurele overwerk van ongeveer 25% bedraagt het werkelijke tarief niet meer dan € 45 bruto. Zzp’ers compenseren de matige verdiensten vaak met een nevenfunctie in loondienst. Hoe lager het tarief, hoe vaker men overweegt in de toekomst volledig in loondienst te gaan.
Binnen het programma fairPACCT werken ketentafels aan betere beloning voor bepaalde beroepsgroepen en deelsectoren. Zo’n 45% van de ondervraagde zzp’ers is bekend met de ketentafel-richtlijnen voor de eigen beroepsgroep en 21% gebruikt ze ook daadwerkelijk in de praktijk. De tevredenheid is daarbij groot, zo geeft ruim 80% van de gebruikers aan dat de richtlijnen goed bruikbaar zijn voor de eigen praktijk en het bewustzijn over realistische tarieven is vergroot.
De opdrachtgevers van deze zzp’ers zijn ook bekend met deze richtlijnen, maar de mate van bekendheid varieert sterk per discipline. Meer dan de helft van de ondervraagde opdrachtgevers vindt de richtlijnen bruikbaar bij het opstellen van begrotingen en toepasbaar voor de eigen praktijk.
Blijvend aandacht nodig voor duurzame inzetbaarheid werkenden in de sector
Uit de in opdracht van Platform ACCT uitgevoerde nulmeting naar de huidige duurzame inzetbaarheid wordt duidelijk dat veel werkenden en werkgevers nog ondersteuning nodig hebben.
Hun duurzame inzetbaarheid is bekeken vanuit drie perspectieven: hoe is het met de vitaliteit, de vakbekwaamheid en het verandervermogen van alle werkenden in drie deelsectoren Kunst en cultureel erfgoed (KCE), Media en entertainment (ME) en creatief zakelijke dienstverlening (CZD). Over de vakbekwaamheid van de meeste werkenden zijn werkgevers en werknemers unaniem: deze is doorgaans prima in orde. Werkenden zorgen er, al dan niet ondersteund door de werkgever en met instrumenten zoals Werktuig PPO, voor dat hun kennis meer dan voldoende is om het werk nu en later goed te kunnen doen.
Vitaliteit
De vitaliteit van werkenden, hun fysieke en mentale gezondheid, heeft op meerdere vlakken aandacht en verbetering nodig. Zo staat de fysieke gezondheid van met name zzp’ers in deelsector Kunst en cultureel erfgoed onder druk (30%). Het gaat hier vooral over dansers en musici die te maken hebben met geluidsbelasting en fysieke belasting. Ook ervaart deze groep een disbalans tussen werk en privé. Dit laatste geldt in ook voor zzp’ers werkzaam in de deelsector Media en entertainment. 14% daarvan (6% bij de andere deelsectoren) geeft aan het lastig te vinden een goede balans te houden.
Daarnaast hebben werkenden in de deelsector creatief zakelijke dienstverlening een grotere kans op een burn-out (34%) en kampen zij vaker met te weinig tijd voor zorgtaken.
Verder valt op dat met name in de deelsector creatief zakelijke dienstverlening onvoldoende gebruik wordt gemaakt van een Risico Inventarisatie & Evaluatie (RI&E) om de risico’s rondom arbeidsomstandigheden in kaart te brengen en maatregelen te nemen om de risico’s te verminderen.
Verandervermogen
Door regelmatig te investeren in je verandervermogen zorg je er als werkende dat je meebeweegt met ontwikkelingen in je werk en daarbuiten. Je arbeidsmarktpositie blijft sterker als je blijft leren en je competenties op peil houdt. Mede vanwege de aard van het werk scoort de CCS wat hoger dan het Nederlands gemiddelde op vernieuwen en uitproberen. Tegelijkertijd geven werkenden aan dat de leermogelijkheden niet altijd voldoende aanwezig zijn. Werkgevers laten kansen liggen om werknemers te stimuleren.
Employability
In het onderzoek is ook gekeken hoe het met de employability gesteld is binnen de sector. De mate waarin werkenden inzetbaar zijn binnen de gehele sector doordat zij over vaardigheden beschikken die ook in andere banen en in andere sectoren bruikbaar zijn. Voor werkenden in de CCS blijkt deze lager te liggen dan in andere sectoren. Dit beeld bevestigd wat uit andere onderzoeken (Berger, J. (2024): Wegwijzers op de rotonde; verkennend onderzoek naar arbeidsmobiliteit in de culturele en creatieve sector, Den Haag:) ook al is gebleken: heb je werk gevonden in de CCS dan zijn er meerdere redenen die ervoor zorgen dat je er blijft.
Gebruik en vindbaarheid van arbeidsmarktinformatie
De nulmeting onderstreept dat het vinden, duiden en delen van actuele arbeidsmarktkennis essentieel is voor professionals in de culturele en creatieve sector. Juist op dat punt speelt digiPACCT een belangrijke rol: als verzamelplaats van informatie, als netwerkplek voor HR-professionals en zzp’ers, en als ingang naar thema’s die ertoe doen: van modelovereenkomsten en tariefadviezen tot sociale zekerheid en de Wet DBA.
Tegelijkertijd toont het onderzoek dat de herkenbaarheid en toegankelijkheid van digiPACCT beter kunnen. Gebruikers waarderen de inhoud, maar ervaren drempels in taalgebruik, vindbaarheid en vormgeving. De diversiteit in doelgroepen – van zelfstandige maker tot HR-adviseur – vraagt om een meer gelaagde en gerichte aanpak. Ook blijkt dat het platform vooral wordt geraadpleegd op het moment dat er een acuut probleem speelt; het vraagt dus om een opzet die snel tot de kern komt.
Deze inzichten zijn waardevol en brengen we meteen in praktijk. De komende periode wordt gewerkt aan een nieuwe Platform ACCT-website, waarin de kennisbank van digiPACCT wordt geïntegreerd. Dat biedt kansen om de functie van wegwijzer en kennispartner steviger te positioneren. Tegelijkertijd roept het vragen op: hoe behouden we de kracht van de HR-community? Wat vraagt het om gebruikers echt te activeren en eigenaarschap te versterken?
De nulmeting helpt ons bij het beantwoorden van deze vragen. Het maakt duidelijk waar digiPACCT toegevoegde waarde biedt, waar verbetering nodig is, en hoe we die lessen kunnen benutten in de bredere opdracht van Platform ACCT: een toegankelijke en eerlijke arbeidsmarkt voor iedereen in de sector.