Van wie is jouw werk eigenlijk?
Als je als zzp’er een opdracht uitvoert en daar een creatief werk bij maakt, ontstaat er automatisch auteursrecht. Maar weet jij ook wat dat betekent voor jou in de praktijk? En weet je wat er met dat recht gebeurt als je het niet goed vastlegt? Dit artikel helpt je op weg.
Een goede bron voor aanvullende informatie over het auteursrecht is te vinden op www.auteursrecht.nl of www.auteursrechtuitleg.nl, een initiatief van Platform Makers.
Auteursrecht is automatisch van jou
Auteursrecht ontstaat vanzelf op het moment dat je iets maakt met een eigen, origineel karakter. Dat geldt voor teksten, muziek, ontwerpen, illustraties, foto’s en nog veel meer. Je hoeft het niet aan te vragen of te registreren. Dit staat in de Auteurswet (artikel 1).
Als zzp’er ben jij in de meeste gevallen de maker, en dus ook de rechthebbende. De opdrachtgever krijgt het auteursrecht niet automatisch, ook niet als hij jou betaalt voor de opdracht.
Mag de opdrachtgever je werk gebruiken?
Ja, voor het doel waarvoor jij de opdracht hebt aangenomen, mag de opdrachtgever je werk in principe gebruiken. Dit heet een impliciete licentie. Als jij een poster ontwerpt voor een festival, mag de opdrachtgever die poster gebruiken voor dat festival. Dat hoef je niet apart vast te leggen.
Wil de opdrachtgever het werk gebruiken voor iets anders, of op een andere manier? Dan moet je daar samen aparte afspraken over maken. Denk aan het hergebruiken van het werk voor een andere campagne, het aanpassen of bewerken ervan, het doorverkopen aan anderen, of een veel bredere verspreiding dan oorspronkelijk afgesproken.
Tip!
Hoe specifieker je in de overeenkomst beschrijft waarvoor het werk wordt gebruikt, hoe minder kans op misverstanden achteraf.
Wat als de opdrachtgever het auteursrecht wil?
Het kan voorkomen dat een opdrachtgever vraagt om het auteursrecht over te dragen, of om een licentie te geven. Wees hier voorzichtig mee en weet wat je tekent.
Bij een overdracht geef je het auteursrecht volledig uit handen. Je bent dan geen eigenaar meer van je eigen werk. Bij een licentie geef je de opdrachtgever toestemming om het werk te gebruiken, maar blijf jij de eigenaar. Een licentie kan beperkt zijn, bijvoorbeeld voor een bepaalde periode of een bepaald gebruik, of onbeperkt.
In de meeste gevallen is een licentie voor de maker gunstiger dan een volledige overdracht. Vraag je altijd af: heeft de opdrachtgever echt het auteursrecht nodig, of is een licentie voldoende?
Je hebt recht op een eerlijke vergoeding
Het auteurscontractenrecht, dat is verankerd in de Auteurswet, geeft makers belangrijke rechten. Als je auteursrecht overdraagt of een licentie verleent, heb je recht op een eerlijke vergoeding daarvoor. Die vergoeding staat los van het honorarium voor de gewerkte uren. Je wordt dus niet alleen betaald voor je tijd, maar ook voor het gebruik van je werk.
Wordt je werk onverwacht veel gebruikt of levert het veel op voor de opdrachtgever? Dan heb je in sommige gevallen recht op een aanvullende vergoeding, de zogenoemde bestsellerbepaling. Ook kun je een overeenkomst ontbinden als je werk helemaal niet wordt gebruikt.
Leg alles schriftelijk vast
Zijn er twijfels of er bij jouw opdracht auteursrecht kan ontstaan, of gaat het gebruik verder dan de oorspronkelijke opdracht? Maak dan altijd schriftelijke afspraken, ondertekend door beide partijen, en doe dit voordat je begint. Zorg dat er in ieder geval antwoord is op de volgende vragen:
- Wie heeft het auteursrecht?
- Waarvoor mag de opdrachtgever het werk gebruiken, en hoe lang?
- Welke vergoeding staat daar tegenover?
Wat als er geen afspraken zijn gemaakt?
Als er niets is afgesproken, geldt de wet als uitgangspunt: voor gebruik buiten de oorspronkelijke opdracht heeft de opdrachtgever jouw toestemming nodig. Maar het is uiteraard beter om dit vooraf helder te hebben, zodat je achteraf geen conflict krijgt.
Meer informatie
Hieronder vind je betrouwbare bronnen voor meer informatie over auteursrecht en modelovereenkomsten in de culturele en creatieve sector.
- www.auteursrecht.nl: algemene uitleg over auteursrecht in Nederland
- www.auteursrechtuitleg.nl: een initiatief van Platform Makers, specifiek gericht op makers
- platformmakers.nl: belangenbehartiger voor makers in de culturele sector
- Buma/Stemra (bumastemra.nl): collectief beheer auteursrecht muziek
- Lira (lira.nl): collectief beheer auteursrecht schrijvers en vertalers
- Pictoright (pictoright.nl): collectief beheer auteursrecht beeldende kunst en fotografie
- Norma (norma.nl): collectief beheer naburige rechten uitvoerende kunstenaars
- LAVK: Landelijke Algemene Voorwaarden Kunstopdrachten
