Auteursrecht voor opdrachtgevers: voorkom verrassingen
Je laat als organisatie of instelling regelmatig werk maken door zzp’ers: teksten, ontwerpen, muziek, video’s. Maar weet jij ook wat je wel en niet mag met dat werk? En wat je moet regelen als je meer wil? Dit artikel legt het uit.
Een goede bron voor aanvullende informatie over het auteursrecht is te vinden op www.auteursrecht.nl of www.auteursrechtuitleg.nl, een initiatief van Platform Makers.
Auteursrecht is automatisch van jou
Het auteursrecht is niet automatisch van jou
Als je iemand inhuurt om iets te maken, betekent dat niet dat jij het auteursrecht krijgt. Auteursrecht ontstaat automatisch bij de maker, dus bij de zzp’er die jij opdracht hebt gegeven. Dat staat zo in de Auteurswet (artikel 1).
Wat mag je wel gebruiken?
Voor het doel waarvoor je de opdracht hebt gegeven, mag je het werk in principe gewoon gebruiken. Dit heet een impliciete licentie. Als je een illustrator inhuurt om een poster te maken voor jouw festival, mag je die poster gebruiken voor dat festival. Dat hoef je niet apart vast te leggen.
Wil je het werk gebruiken voor iets anders, of op een andere manier? Dan heb je daar aparte afspraken over nodig. Voorbeelden van gebruik waarvoor je toestemming nodig hebt:
- Het werk hergebruiken voor een andere campagne of een ander project
- Het werk aanpassen of bewerken
- Het werk doorverkopen of aan derden beschikbaar stellen
- Het werk online publiceren als dat niet de oorspronkelijke opdracht was
Tip!
Hoe specifieker je in de overeenkomst beschrijft waarvoor je het werk wil gebruiken, hoe minder kans op misverstanden achteraf.
Wanneer moet je afspraken maken?
Zodra je weet dat je het werk wil gebruiken voor meer dan het oorspronkelijke doel, is het verstandig om daar schriftelijke afspraken over te maken. Doe dit bij voorkeur voordat de opdracht begint, en laat beide partijen tekenen.
Licentie of overdracht: wat is het verschil?
Je hebt twee opties als je gebruik wil maken van auteursrechtelijk beschermd werk buiten de oorspronkelijke opdracht.
Bij een licentie geeft de maker jou toestemming om het werk op een bepaalde manier te gebruiken. De maker blijft eigenaar. Een licentie kan beperkt zijn, bijvoorbeeld alleen voor intern gebruik of voor een bepaalde periode, of juist onbeperkt. In veel gevallen is dit voor beide partijen de meest passende oplossing.
Bij een overdracht draagt de maker het auteursrecht volledig aan jou over. De maker is dan geen eigenaar meer. Dit is een vergaande stap en niet altijd nodig. Vraag je dus altijd af: heb ik het auteursrecht echt nodig, of is toestemming via een licentie voldoende?
Wat is een eerlijke vergoeding?
Het auteurscontractenrecht bepaalt dat makers recht hebben op een eerlijke vergoeding als zij auteursrecht overdragen of een licentie verlenen voor gebruik dat verder gaat dan de oorspronkelijke opdracht. Als opdrachtgever ben je verplicht om daar rekening mee te houden.
Een eerlijke vergoeding bestaat uit twee delen: een honorarium voor de gewerkte uren, en een aparte vergoeding voor het gebruik van het werk. Betaal je alleen voor de uren, maar gebruik je het werk daarna jarenlang of voor meerdere doeleinden? Dan is dat niet in lijn met wat de wet van je verwacht en wat in de sector als eerlijk wordt beschouwd.
Pas op met te brede bepalingen
In sommige modelovereenkomsten staan bepalingen die alle intellectuele eigendomsrechten automatisch overdragen aan de opdrachtgever. Wees hier kritisch op. Een dergelijke bepaling kan verder gaan dan nodig of wenselijk is, zeker als de opdracht beperkt van omvang is. Vraag je altijd af welke rechten je echt nodig hebt en beperk de afspraken daartoe.
Meer informatie
Hieronder vind je betrouwbare bronnen voor meer informatie over auteursrecht en modelovereenkomsten in de culturele en creatieve sector.
- www.auteursrecht.nl: algemene uitleg over auteursrecht in Nederland
- www.auteursrechtuitleg.nl: een initiatief van Platform Makers, specifiek gericht op makers
- platformmakers.nl: belangenbehartiger voor makers in de culturele sector
- ondernemersplein.kvk.nl/auteursrecht, de officiële overheidsinformatie voor ondernemers
- Buma/Stemra (bumastemra.nl): collectief beheer auteursrecht muziek
- Lira (lira.nl): collectief beheer auteursrecht schrijvers en vertalers
- Pictoright (pictoright.nl): collectief beheer auteursrecht beeldende kunst en fotografie
- Norma (norma.nl): collectief beheer naburige rechten uitvoerende kunstenaars
- LAVK: Landelijke Algemene Voorwaarden Kunstopdrachten
